Je angst laten verdwijnen

Dagelijks zie ik mensen met allerlei angstklachten. Soms benoemt iemand het direct als angst, soms als onzekerheid, spanning, onrust of stress. In essentie is het vaak allemaal achterliggende angst.

Angst is een gevoel dat we vaak wegstoppen en waar we vaak niet aan willen. Maar angst dringt zich vaak ongevraagd op of vermengt zich met al onze andere gevoelens, waardoor het ons van binnenuit beïnvloedt.

Als we in therapie aan de slag gaan met het aanpakken van je angst en er voor zorgen dat je je weer rustig en vrij gaat voelen, dan is de eerste stap vaak: in je kracht komen.

In je kracht komen

Angst, spanning, onzekerheid e.d. kosten veel energie. Het speelt altijd op de achtergrond en gaat ten koste van je innerlijke kracht. Doordat je niet in die kracht kan zitten, en moeilijk bij de mogelijkheden kunt komen die je diep van binnen hebt (om je angst aan te pakken), kom je in een negatieve vicieuze cirkel terecht. Je vlucht voor je angst, en voelt dat je onvoldoende kracht en mogelijkheden hebt om de confrontatie aan te gaan. Je staat als het ware machteloos tegenover je angst.

Als je echter eerst je achterliggende kracht en mogelijkheden vergroot, zul je zien dat je veel sterker wordt dan je angst. De verhouding tussen jouw Ik-sterkte en de grootte van je angst is van belang. Voel je je beter, en heb je de beschikking over je mogelijkheden, dan is je angst minder krachtig én kun je zelf meer doen om je angst te veranderen. In therapie leer je dat.

Het is altijd heel bijzonder om in therapie mee te maken hoe angst dan (voor een deel) vaak vanzelf (door je eigen onbewuste vermogens) al verdwijnt. Als we ons sterker voelen, durven we ook de angst meer ‘aan te kijken’ en blijkt die daardoor vaak al voor een deel op te lossen. 

Met die toegenomen innerlijke kracht en mogelijkheden pakken we in therapie de kern van je angst aan.

Je angst aanpakken

Vanuit die sterkere positie, vanuit dat betere gevoel en vanuit meer ik-sterkte, is het een stuk makkelijker om je angst aan te pakken. Angst is vaak een automatisme geworden in jezelf. In therapie kun je zo, met meer zekerheid en grond onder je voeten, je angst aanpakken door het achterliggende automatisme te veranderen.

Je staat er waarschijnlijk niet vaak bij stil maar: je angst maak je zelf. Diep van binnen. Dat doe je vrijwel automatisch, maar in therapie leer je om daar grip op te krijgen en om dat automatisme te veranderen.

Zo komt er een einde aan je ‘angst-fabriek’ en kun je leren om weer meer en meer jezelf te zijn. Je komt dan in een positieve cirkel terecht.

Een positieve cirkel

Door minder angst durf je meer in je eigen kracht te komen en de dingen te gaan doen die echt goed voor je zijn. Je durft als het ware weer je plaats in te nemen. En hoe meer je weer je plaats durft in te nemen, hoe meer de oude restjes van je angst weer verdwijnen. Zo komt er een positieve cirkel op gang en ga je weer meer, angst-vrij, van je leven genieten.

Waar je eerst vast zat in een negatieve cirkel van angst, uitputting en klachten, kom je zo in een cirkel van rust, ik-kracht en genieten van het leven.

Resten van een pestverleden

Regelmatig heb ik cliënten in therapie die last hebben van ballast uit het verleden voorkomend uit lang- of kortdurig pest gedrag.

Restjes uit je verleden blijven vaak bij je

Het gepest worden gedurende een fase in je leven hakt er vaak diep in. Je leert bewust - en onbewust allerlei manieren om er mee om te gaan, maar het probleem is dat die onbewuste manieren vaak als een automatisme voortgaan.

Later, in een veel betere of rustige fase in je leven, kan het gebeuren dat je bemerkt dat je er nog steeds door beïnvloed wordt. Dat is heel jammer, want je denken en voelen reageren dan waarschijnlijk op een oud automatisme in je onbewuste. Dat kost ook heel veel energie en remt je in het gebruik van je mogelijkheden en capaciteiten.

Je kunt leren het verleden los te laten

Het is belangrijk om dit in therapie aan te pakken, want pas als je dat oude automatisme verandert, ben je echt vrij. Dan kun je pas echt gaan genieten van het hier en nu en genietend de dingen die je nu doet en/of jezelf ontplooien.

Het goede is dat we het onbewuste kunnen stimuleren om ook die oude restjes van het pestverleden te verwerken, en dat we dat volledig onbewust kunnen. Je hoeft dus niet al die oude ellende opnieuw her te beleven, of wat dan ook.

Zo kun je in therapie leren je denken en je voelen te funderen op de persoon die je NU bent, en belastende zaken uit je pestverleden loslaten.

Je paard voor je wagen spannen

Vaak heb ik mensen in therapie die al van alles gedaan hebben om te bereiken wat ze graag willen. Of het nu gaat om een leven zonder psychische klachten, om stappen in hun carrière, een leuke relatie of om meer materiële doelen. Het ontbreekt meestal niet aan actie en motivatie.

Het is echter essentieel dat je leert het paard voor de wagen te spannen. Daarmee bedoel ik: dat je alles in jezelf in het werk stelt om te bereiken wat je wilt. Er wordt weleens makkelijk gezegd: ‘Je kunt alles, als je maar wilt…’ of ‘Geloof in je dromen…’

Maar zo simpel is het mijns inziens ook weer niet. Je kunt dolgraag een zonsondergang willen zien, en vurig, actief, goed voorbereid en enthousiast naar het oosten lopen… 

Zolang je innerlijke strategieën niet zo zijn ontwikkeld dat je ook ècht automatisch gebruik kunt maken van je mogelijkheden, zal het je niet of nauwelijks lukken. Het ontbreekt je eenvoudigweg aan toegang tot je hulpbronnen. Het is als op weg gaan zonder landkaart, zonder wegen, zonder brandstof… en toch vurig hopen dat je precies op de gewenste plek gaat uitkomen.

In hypnotherapie en in de daarmee verbonden coaching leren cliënten om onbewust gebruik te maken van hun mogelijkheden. Om meer uit zichzelf te halen en geleidelijk hun doelen te bereiken. Dat gaat veel beter en creatiever dan al die bewust aangeleerde stategieën, technieken en trucs.

Je leert in therapie om je onbewuste mogelijkheden te benutten. Door al je vroegere leerervaringen zo in te zetten dat ze je nu automatisch helpen om je nieuwe doelen te bereiken of je klachten bij de oorsprong aan te pakken.

En dat doen we niet met je denken, maar met je voelen en je innerlijke automatismen. Het gaat daarbij allemaal om ‘onbewust leren’. Dat klinkt misschien vaag, maar je kent dat wel… onbewust leren.

Toen je bijvoorbeeld leerde fietsen toen dacht je aanvankelijk wellicht dat het om trappen en sturen ging, maar al snel merkte je dat je iets heel moeilijks moest leren… dat is: evenwicht. En terwijl je dat leerde, kon je er niet eens woorden aan geven. Een ingewikkeld proces van gewicht verplaatsen, snelheid inschatten, motoriek etcetera vond plaats. Te ingewikkeld om je vinger op te leggen… en je leerde het… onbewust.

Zo is het ook met veel innerlijke vaardigheden. Vaardigheden om je doelen te bereiken of je klachten aan te pakken. Je kunt ze eigenlijk alleen op onbewust niveau goed aanleren. Dan worden ze automatisch en blijven ze echt bij je. Onbewust, je zou kunnen zeggen ‘in vaagheid’, diep van binnen.

Verkeersangst

In de loop der jaren heb ik veel mensen in therapie gehad met verkeersangst of rijangst. Soms in algemene verkeerssituaties, en veel vaker op snelwegen, bruggen en bij tunnels.

Achter die angst kunnen allerlei verstorende automatismen zitten, maar een belangrijk veel voorkomend onderdeel van de verkeersangst is dat mensen bewust heel erg hun best gaan doen om goed te rijden. 

Vaak zijn mensen met verkeersangst er ergens ook van overtuigd dat ze preciezer of beter rijden dan de rest, maar tegelijkertijd voelen ze tijdens het rijden de spanning en de onrust van binnen toenemen.

De angst komt voort uit het gevoel van controleverlies. Terwijl je enerzijds goed rijdt, voel je anderzijds dat je te weinig grip hebt of dat het verkeer bijvoorbeeld te snel gaat.

Je angst zorgt er voor dat je nog bewuster gaat rijden en zo maak je onbewust een belangrijke fout. Om goed in het verkeer te kunnen functioneren en goed te kunnen autorijden, heb je al je onbewuste vaardigheden nodig. Vaardigheden waar je bewust nooit bij stilstaat, zoals het onbewust inschatten - of beter gezegd ‘invoelen’ - hoe groot je auto is, het onbewust overzicht houden, onbewust filteren van prikkels, onbewust inschatten van snelheden en ruimte etcetera. 

Als je, door spanning gedreven, al je energie steekt in bewust goed rijden, dan onttrek je veel psychische energie / activiteit aan je onbewuste. Je doet met andere woorden dingen te bewust, waardoor je onbewust onvoldoende ruimte hebt om bepaalde voor het verkeer noodzakelijke taken op te pakken.

Je komt hiermee in een vicieuze cirkel, want het verlies aan grip en controle en de angst en onzekerheid die je ervaart, hebben tot gevolg dat je steeds meer inspannend gaat rijden. Je vertrouwt niet meer op je onbewuste vaardigheden.

Je onbewuste kan dingen veel sneller en kan in verschillende parallelle processen actief zijn, terwijl je bewuste dat niet kan. Kortom, je maakt het jezelf onmogelijk als je te bewust gaat autorijden.

In therapie leer je om de achterliggende mechanismen van je angst te veranderen en om weer grip te krijgen door je bewuste over-activiteit los te laten. Zo leer je weer te voelen dat je kunt vertrouwen op jezelf en kun je weer positieve ervaringen gaan opdoen in het verkeer waarmee je je oude angst kunt overschrijven.

Coming out

Regelmatig heb ik mensen in therapie die worstelen met hun seksuele identiteit, en veel vaker nog mensen die worstelen met hoe ze denken dat anderen denken over zoiets persoonlijks als hun seksuele identiteit.

Mijn eerste reactie is dan vaak om de dingen in de juiste verhoudingen te zien: het gaat ten eerste niemand iets aan tot wie je je seksueel aangetrokken voelt. Dat is iets tussen jou en de ander.

De problemen ontstaan vaak doordat er in de loop van de jaren een enorme angst en een negatief zelfbeeld is opgebouwd als er sprake is van een andere seksuele voorkeur dan ogenschijnlijk de meeste mensen hebben. 

Soms gevoed door de media, door nonchalant uitgesproken vooroordelen van ouders, door religieuze overtuigingen, door scheldwoorden van vriendjes etcetera ontstaat een innerlijk gevoel dat bijvoorbeeld jouw homoseksuele identiteit niet o.k. of minder is.

De eerste stap in therapie en coaching is dan om in jezelf de moed te vinden om volledig en ontspannen te gaan staan voor wie je bent. Als je jezelf niet accepteert, dan zal een ander daar soms ook meer moeite mee hebben.

Bovendien niets is zo belangrijk voor je eigenwaarde en zelfvertrouwen, dan dat je jezelf serieus neemt en daardoor het beste uit jezelf haalt. Je bent wie je bent, en maak daar iets moois van in je leven.

Mijn advies is veelal om niet te lang te blijven treuzelen met betrekking tot je coming out. Je weet nooit precies van te voren hoe ouders, familie en vrienden reageren. Veelal is dat positiever, begrijpender dan je verwacht.

En als dat niet zo positief is, dan kun je dat maar beter zo snel mogelijk ontdekken en hoe pijnlijk het ook kan zijn: positief verder gaan met je leven met mensen om je heen die van je houden, je kennen zoals je bent en je waarderen.

Je bent het verplicht aan jezelf om te zijn wie je bent. Je kunt geen ander leven leiden dan dat van jezelf. Maak dus de dingen niet moeilijker dan ze zijn.

De mening van anderen, hun overtuigingen over homoseksualiteit, hun dogma’s... het is niet je belangrijkste uitdaging. De eerste en belangrijkste stap is: wees eerlijk naar jezelf, wees jezelf en maak er iets moois van.

Jezelf vertellen dat je niet bang hoeft te zijn...

We hebben allemaal geleerd om na te denken en irrationele gedachten tegen het licht te houden. We zijn meestal redelijk goed in het beredeneren waarom iets niet klopt.

Maar als dat ‘iets’ ons gevoel betreft dan kunnen we wel mooie redenaties opbouwen waarom we bijvoorbeeld niet bang of onzeker hoeven te zijn, maar ons gevoel luistert daar vaak niet naar.

Sterker nog... het gebeurt vaak dat onze positieve redenaties een averechts effect hebben. Soms worden positieve gedachten als: “Je hoeft niet onzeker te zijn, want je kan het...” of “je bent waardevol...” gevolgd door een klein innerlijk stemmetje dat duidelijk maakt: “Dat geloof je toch zelf niet...”

Dat noemen we ‘afweer’, en die afweer zorgt er voor dat een automatisme beschermd wordt. De manier waarop we omgaan met ons gevoel is immers volledig geautomatiseerd. We denken er niet over na, het gebeurt ‘vanzelf’. Dat geldt ook voor de manier waarop je bijvoorbeeld gevoelens van onzekerheid oproept of spanning vasthoudt.

Je afweer is een soort ‘innerlijke eigenwijsheid’. Ook al heb je nog zoveel last van je klacht... diep van binnen ben je er onbewust vaak van overtuigd dat dit de beste manier is om om te gaan met deze zaken of deze gevoelens.

Die manier is immers ontstaan als gevolg van een vaak langzaam ingesleten proces en daarmee een volledig onbewust automatisme geworden.

Daarom werken affirmaties vaak niet goed. Het is alsof je jezelf iets wijs probeert te maken, terwijl je het diep van binnen anders beleeft. Jim Rohn zegt zo mooi: “Affirmeer alleen de waarheid”. Als het slecht gaat... gaat het slecht, en het heeft dan geen nut om daar mooie woorden tegenover te zetten. Je houdt dan jezelf voor de gek. “Kom in actie”, dat is het enige verstandige advies.

Dat in actie komen houdt dan in dat je in therapie leert om te communiceren met die gevoelens. Dat je leert om daadwerkelijk zelf weer grip te krijgen op je gevoel en in staat bent tot ‘zelfsturing’. Dat gaat vaak gemakkelijker dan je verwacht.

Zo kun je leren om onbewuste processen en automatismen in jezelf te veranderen: door te stoppen met ‘praten over’, ‘beschouwen’, ‘theorieën’, ‘excuses’, ‘mooie woorden en affirmaties’ en daadwerkelijk te leren met hypnotherapeutische technieken grip te krijgen op je gevoelens.

Je leert zo, als het ware, het stuur weer in handen te nemen. Zodat je na een tijdje op een bestemming aankomt waar je wilt zijn...

Je angst, onzekerheid en spanning de baas

Dagelijks zie ik in mijn praktijk cliënten die worstelen met angst, spanning en onzekerheid. Het meest verbazingwekkende is vaak dat mensen hier vaak veel te lang mee rond blijven lopen.

Soms hoor ik van een worsteling van tientallen jaren en van een proces waarin het vechten tegen de angst en spanning een ware uitputtingsslag is geworden. Soms met psychosomatische klachten of burnoutklachten tot gevolg.

Vaak zijn de symptomen van de angst al eerder in therapie aangepakt, en soms zijn deze symptomen - bijvoorbeeld paniekklachten - ook verdwenen of met pillen onderdrukt. Maar...

Zolang je onbewust spanning en onrust blijft opbouwen en vasthouden is er een vruchtbare bodem voor nieuwe klachten. En dat gebeurt dan ook vaak. 

De ene keer is er sprake van angst en paniek, een jaar later van spanningen in de darm of slaapproblemen. Kortom, als een klacht niet bij de oorzaak wordt aangepakt komen er telkens nieuwe symptomen.

De oorzaak ligt bij angst, spanning en onzekerheid altijd in het achterliggende mechanisme. Het automatisme waarmee je onbedoeld telkens je eigen angst maakt, oproept en de spanning vasthoudt.

Gelukkig maak ik vaak mee hoe mensen na een periode van ontwikkeling in therapie weer ruimte en vrijheid ervaren om dingen te doen en zichzelf weer te ontplooien. 

Er is investering en doorzetting voor nodig om je hardnekkige angst en spanning de baas te worden, maar het loont alle moeite als je je vrijheid weer terug hebt en je weer eindelijk meer jezelf kunt zijn en je jezelf kunt ontplooien.

Het onbewuste...?!

Stel je voor dat je op straat loopt en je komt iemand tegen waarbij je denkt: “Waar ken ik die van... ?? Bekend gezicht...” en je probeert het te herinneren. Maar het lukt je niet, en je gaat gewoon weer verder met de dingen die je aan het doen bent. Het kan dan best zo gaan dat je ‘s avonds zit te eten en ineens schiet de naam van die persoon je te binnen...!

Hoe kan dat?!  Dat is een alledaags voorbeeld van hoe je onbewuste op zoek was naar die naam, zonder dat je daar bewust van was. We noemen dat onbewust of ‘transderivationeel’ zoeken. Of je hebt een hele weg door de stad gereden zonder daar echt bewust van te zijn, je was in gedachten verzonken... en toch heb je veilig gereden. Dat zijn enkele alledaagse voorbeelden van het werk van je onbewuste.

Pas in 1963 ontdekte de neurochirurg Grey Walter voor het eerst dat mensen voordat ze zich bewust zijn van een gevoel al naar een gevoel handelen. En veel onderzoeken hebben al aangetoond dat we beslissingen eerst onbewust nemen en (soms een fractie van een seconde daarna) doen alsof we het allemaal bewust op een rijtje hebben gezet en bedacht hebben.

Je zou je de menselijke geest kunnen voorstellen als een ijsberg. Het topje boven water is het bewuste, maar het grootste deel zit onder water, dat is het onbewuste. Maar zonder het onbewuste zou het bewuste niet kunnen bestaan en niet kunnen functioneren.

Even een paar feiten: Het bewuste werkt met een snelheid van 60 bits per seconde. Het onbewuste werkt met een snelheid van 11,2 miljoen bits per seconde. We kunnen onbewust zo’n 200.000 keer zoveel verwerken als bewust. Bewust kunnen we maar één ding tegelijk, onbewust hebben we vaak tal van parallelle processen actief.

Allerlei heel gecompliceerde zaken doen we vanuit het onbewuste gestuurd moeiteloos en automatisch. Neem bijvoorbeeld lezen, dat heb je met moeite aangeleerd en nu doe je het volledig automatisch en dat soms terwijl je praat... en autorijdt... Wat je onbewuste kan is ongelooflijk.

Het is daarom vrij naïef als je denkt dat je met een bewust inzicht wel tal van zaken in je leven, in je gedrag of in je gevoel zal veranderen. Soms lukt dat, als je onbewuste gaat meewerken, maar meestal is alleen bewust inzicht en analyseren zoiets als het paard achter de wagen spannen... Op basis van alleen bewuste inzet, inzicht en discipline hou je iets uiteindelijk niet vol. Dat gebeurt pas als het een automatisch onbewust proces is geworden.

Het onbewuste is veruit het grootste deel van ons bewustzijn en zorgt er voor dat we leren, dat we op ideeën komen, het regelt alle automatismen in ons lichaam en in onze geest en zorgt er voor dat we niet hoeven na te denken over de meeste dingen die we doen. Ze gaan vanzelf. Van lopen tot autorijden, van schrijven tot op ideeën komen, van je blij voelen tot oude pijnlijke herinneringen weer voelen, van blozen tot angsten, van slapen tot allerlei psychosomatische klachten.

Als mensen zelf contact willen maken met dat onbewuste ervaren de meeste mensen een blokkade. Dat lukt niet zomaar. En dat is maar goed ook, want het gedeelte van onze geest waar alle geautomatiseerde zaken plaatsvinden, is als het ware beveiligd. Je kunt op je werk ook niet zomaar bij de techniek achter het computersysteem, daar heb je ‘systeembeheerders’ voor.

Om die blokkade voorbij te gaan, iets aan te leren op het niveau van automatismen en om dus bij het mechanisme achter je klacht te komen, heb je een hypnotherapeut nodig.

Zonder trance geen echte verandering. Als in het onbewuste ‘het kwartje niet valt’ blijft het bij mooi ‘praten over’, bij ‘inzicht’. Alleen als het achterliggende mechanisme in je onbewuste verandert, ga je dingen echt automatisch, blijvend en vanzelf anders doen.

We kennen allemaal genoeg voorbeelden van mensen die met de beste inzichten aan de slag gaan... maar maanden of soms jaren later weer terug zijn waar ze waren begonnen. 

Veranderingen die niet geworteld zijn in het onbewuste zijn als plantjes die bij de minste geringste storm weer omwaaien.

Waar komt je klacht vandaan...?

Aan het begin van de therapie vraag ik vaak aan cliënten wat ze van mij verwachten. Vaak hoor ik dan: “... dat ik weet waar het vandaan komt...”.

De overtuiging die daar achter zit, is zoiets als: “Als ik weet waar het vandaag komt, dan kan ik het veranderen”. Maar de realiteit is dat dit in veel gevallen niets met elkaar te maken heeft.

Het weten hoe en waarom iets ontstaan is, wil nog niet zeggen dat je het dan ook daarmee verandert of niet meer doet. Een klacht of een gedrag is immers een onbewust automatisme geworden en of je nu wel of niet veel weet over het ontstaan, het automatisme gaat door.

Dat kun je vergelijken met lezen. Dat is een heel ingewikkeld proces om dat aan te leren, maar als je eenmaal kunt lezen, dan kun je niet eens meer naar een woord kijken zonder het automatisch te lezen. Zo krachtig is een automatisch proces. Je kunt het wel anders willen, maar toch gebeurt het zo.

Soms kan het nuttig zijn de oorzaak op te sporen, omdat daar aanknopingspunten liggen voor het veranderen van het achterliggende probleem. Soms kan het ook zijn dat de oorzaak nog actief is.

Maar heel vaak is er niet een eenduidige oorzaak. Soms ontstaan klachten door een samenloop van omstandigheden, of door een geleidelijke opstapeling van gebeurtenissen. In veel gevallen werkt een klacht als op elkaar inhakende tandwielen. Het één beïnvloedt het ander en lang niet altijd is duidelijk te achterhalen waarmee het begonnen is.

Waar het primair om gaat, is dat je onbewust en dus automatisch bepaalde dingen anders gaat doen. Dat die radartjes als het ware anders op elkaar gaan reageren. In het hier en nu. Het gaat er om dat je een nieuw automatisme aanleert, waardoor je je weer goed gaat voelen en je klacht kan veranderen.

Ik heb liever dat je zegt: “Ik snap er niks van, maar ik voel me steeds beter...” dan dat je “precies kunt vertellen hoe en waarom je je zo rot voelt...”. 

Het feit dat je er soms niks van snapt, heeft te maken met het feit dat je een verandering aanleert op het gebied van je gevoel, je automatismen, je onbewuste. Al het andere is maar redeneren, analyseren en ‘praten over’.

Daarom zullen we soms focussen op de oorzaak van je klacht - als het vermoeden bestaat dat deze nog een actieve rol speelt - maar zullen we even zo vaak de oorzaak laten voor wat het is en in het hier en nu daadkrachtig het achterliggende mechanisme achter je klacht veranderen of nieuwe automatismen aanleren.

Focus op wat je wilt...

Het lijkt heel simpel, maar het is voor veel mensen erg moeilijk om hun focus te richten op wat ze willen bereiken.

Soms zijn mensen een leven lang getraind om te kijken naar ‘wat er mis kan gaan’ of naar ‘wat ze niet willen’, of ‘wat niet goed gaat’, of ‘wat anderen beter kunnen’ etcetera.

Bij ieder nieuw idee, bij iedere mogelijk interessante kans komt dan direct dat automatisme opzetten en dat blokkeert iedere creativiteit, iedere durf, iedere kans om iets nieuws op te bouwen.

Het gevolg is dat mensen vaak krampachtig vasthouden aan wat ze hebben. Ze steken alle energie in ‘het niet verliezen’, maar laten hun mogelijkheden daarmee ongebruikt. Ze durven niet los te laten om daarna de kracht te ervaren van de ruimte om iets nieuws te laten ontstaan. Josh Groban zingt zoals Josh Groban alleen kan zingen:

Let me fall

Let me climb

There’s a moment when fear

and dreams must collide

In therapie en coaching leren mensen hun onbewuste mogelijkheden en sluimerend potentieel te benutten. Daarom is therapie waarin je aan deze zaken werkt, wellicht de beste investering in jezelf die je kunt doen. Je leert mogelijkheden te ontwikkelen om te sturen en iets te bereiken.

Ik vergelijk het vaak met het rijden over een weg door de bergen. Als je als chauffeur voortdurend in het ravijn gaat kijken en gaat bedenken hoe diep het wel niet is als je daarin rijdt... dan gaat mis. Of je verlamt van angst of je stuurt onbewust die richting op. 

In therapie leer je een ‘goed chauffeur’ te worden. Vertrouwend en gebruikmakend van je eigen mogelijkheden en rustig sturend - soms over een kronkelend pad, soms als rijdend door de mist - stap voor stap naar je doel.

Onderzoek naar langdurig antidepressiva gebruik

Momenteel wordt aan de universiteit van Groningen een onderzoek gedaan naar langdurig antidepressiva gebruik. Het accent bij het onderzoek ligt vooral bij de vraag: “Afbouwen of doorgaan?”

In 2011 werden er in Nederland 259 miljoen (!) dagdoseringen antidepressiva verstrekt. De jaarlijkse kosten hiervan bedragen 121 miljoen euro. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer de helft van deze pillen wel opgehaald worden bij de apotheek, maar nooit gebruikt. 

Daarbij toont eerder onderzoek aan dat 70% van de mensen die antidepressiva gebruiken, ze niet op de juiste wijze gebruiken. 

Eerder onderzoek heeft uitgewezen dat veruit de meeste mensen na een periode van gebruik hun antidepressiva kunnen afbouwen mits er in de tussentijd in therapie voldoende is gewerkt aan de achterliggende problematiek of de omgang met bepaalde gevoelens.

Het grote probleem van antidepressiva is dat het alleen tijdelijk een symptoom onderdrukt, maar daarvoor betaal je een prijs in de vorm van vervlakking, minder genieten en tal van lichte tot ernstige bijwerkingen, als agressieproblematiek, potentieklachten, maag-darmklachten, hoofdpijn, bloedingen. Omdat we het hier hebben over relatief jonge middelen groeit de lijst met bijwerkingen en gevolgen van langdurig gebruik nog steeds.

Bovendien, ook al is het symptoom tijdelijk onderdrukt, de achterliggende klacht zal zich ook op andere wijze in je leven manifesteren.

In therapie ben ik niet tegen antidepressiva, maar wel terughoudend. Als het nodig is, en uitputting tegengaat, kan het tijdelijk een steuntje in de rug zijn. Maar alleen in combinatie met therapie en tijdelijk.

Ik-Sterkte in therapie

De meeste mensen die in therapie komen, willen bepaalde klachten aanpakken. Of het nu gaat om paniekaanvallen, traumaverwerking, burnoutklachten of bijvoorbeeld fobieën..., de enige persoon die de klus kan klaren dat ben jezelf.

We hebben in therapie dus altijd (minimaal) twee componenten: Jij en je klacht. Als je helemaal in je klacht zit, dan kun je niets. Dan bèn je... bijvoorbeeld bang. Dan voel je je zo klein en machteloos dat je niets kunt. Het gaat er dus om dat je in therapie leert zelf iets met je klacht te doen.

Je leert in jezelf iets te doen wat helpend is, zodat je een veranderingsproces, een verwerkingsproces of een genezingsproces op gang kan brengen. 

Belangrijk daarbij is dan niet alleen de aard van je klacht en waardoor deze klacht ontstaan is. (Vaak is immers de klacht alleen een symptoom van iets achterliggends dat niet lekker zit of niet goed functioneert). Evenzo belangrijk is de conditie van je ‘Ik’.

Jíj bent immers degene die bijvoorbeeld onbewust een automatisme gaat veranderen of een emotie gaat verwerken. Jij bent degene die gaat leren op een nieuwe manier op bepaalde gevoelens te reageren zodat ze veranderen. En dat allemaal op het niveau van het automatisme en het onbewuste, want alleen aan praten en begrijpen heb je niet zoveel.

De eerste stap is daarom vaak om je ‘Ik’ zo sterk mogelijk te maken, zodat je op een goede manier de klus kan klaren. Ik loop in therapie als het ware het hele stuk met je mee, maar je zult zelf ook innerlijk werk moeten verzetten.

Die ‘Ik-sterkte’ is heel belangrijk en wordt tevens vaak onderschat. Als je je goed voelt, met uitzondering van je klacht, dan is het veel makkelijker om je klacht aan te pakken. Dan gebruik je al je bewuste en onbewuste mogelijkheden om ook dat ene punt waar je tegenaan loopt te veranderen.

Er is een oude wijsheid die zegt: “Je moet het dak repareren als het droog is”. Als je psychisch in een slechte conditie bent en je komt binnen met veel klachten, dan heb je op dat moment eenvoudigweg niet de energie en mogelijkheden om je klacht aan te pakken.

Daarom is het verstandig dat je in het algemeen eerst werkt aan ‘je goed voelen’, zodat je ‘de klus kunt klaren’. Dat lijkt logisch, maar veel te vaak hoor ik dat mensen - al dan niet in therapie - bezig zijn met het ronddwalen in oude pijn. Dat put je uit, en zo wordt het een veel moeizamer proces om je klacht aan te pakken. Bovendien kom je vaak van het een in het ander en zie je door de bomen het bos niet meer.

Ik had laatst een mevrouw in therapie - heel kort, want ze stopte er al snel mee - die vurig de overtuiging had: ‘huilen is helen’. Ze was behoorlijk uitgeput, maar wist wat ze wilde: naar de pijn, in de pijn en zo veel mogelijk het trauma herbeleven. Zo was ze namelijk al een tijd bezig geweest in andere zelfhulp- en wazige therapievormen en... dat vond ze goed. Ze realiseerde zich niet en wilde niet geloven dat ze dáárdoor zo uitgeput was geraakt dat ze haar klacht maar niet kon aanpakken. Daar wil ik als therapeut niet in meegaan, dat is meer masochisme dan therapie. 

Therapie gaat over opbouwen, grip krijgen, in je kracht komen en dan iets aanpakken zodat je meer van je leven kunt gaan genieten en je meer tot je recht komt. Zodat je meer wordt wie je diep van binnen bent.

Te snel, te veel en te diep... heeft tot gevolg dat je als cliënt te veel gaat schommelen. Je bent dan bijvoorbeeld bezig om emoties naar boven te halen die je eerder hebt verdrongen om in balans te blijven. Het gevolg daarvan is dat je nu uit balans raakt en daardoor ga je automatisch al je energie gebruiken om het weer te verdringen. Kortom, dat is een proces van drie stappen vooruit en weer drie achteruit. Ook je omgeving kan ‘meegenieten’ van dat proces...

In hypno-psychotherapie ben ik voorstander van rustige stappen, in een tempo dat je het gemakkelijk aan kunt, zo licht mogelijk, in het hier en nu, zo effectief mogelijk gericht op het blijvend aanpakken van je klacht en een proces waarbij je ‘Ik-sterkte’ vanaf het begin toeneemt. Het resultaat is dat je therapie doet, belangrijke zaken aanpakt en verandert, terwijl je je steeds beter gaat voelen.

Veranderingen en Transformaties in 2013

De meeste mensen kennen wellicht het verhaal van Dickens ‘A Christmas Carol’, waarin de oude Scrooge een transformatie doormaakt van oude verzuurde vrek tot vriendelijke sociaal betrokken persoon.

Er is in deze periode een klein onderzoekje gedaan naar mensen die een dergelijke radicale ommekeer in hun leven hebben meegemaakt. Kenmerkend bij een dergelijke ommekeer in je leven is dat je in een situatie komt waar je hele leven klaar is voor verandering. Vergelijkbaar bij water wat bijna aan de kook is. Daar gaat, zo concluderen de onderzoekers, dus innerlijk werk aan vooraf.

Maar even zo vaak zien we om ons heen mensen bij wie het water maar niet aan de kook raakt... Ze zijn niet echt gelukkig, maar niet ongelukkig genoeg om in beweging te komen en om te veranderen. Ze krijgen hun innerlijke drijfveren niet gemobiliseerd om daadwerkelijk een verandering door te maken.

Dat is de situatie die ik in therapie nog weleens meemaak. Belangrijk is om te leren je onbewuste en je gevoelens te mobiliseren als een drijvende kracht, zodat de innerlijke pijn en je innerlijke verlangens je kunnen aanzetten om een ommekeer te maken. Of het nu gaat om het stoppen met roken, afvallen of een verstrekkende ommekeer als Ebenezer Scrooge, het is noodzakelijk om de stappen te maken diep in je onbewuste, in je gevoel en niet alleen in je hoofd. 

We worden allemaal gedreven door automatismen en diepere onbewuste behoeften en we kennen allemaal het verschijnsel dat je begin januari het roer kan omgooien om te ontdekken dat je begin februari weer terug bent bij je oude gewoontes. 

Wil je in 2013 écht dingen aanpakken en veranderen?  En ervaar je in je leven dat dit moeilijker is dan het lijkt? 

Kijk gerust even rond op mijn website...

Waar ligt de grens tussen therapie en coaching?

Zo’n 80% van mijn cliënten komen bij mij omdat ze van een psychische of psychosomatische klacht afwillen. Zo’n 15% van mijn cliënten hebben geen klachten, maar hebben het gevoel dat er meer in hen zit dan er uit komt. En zo’n 5% van mijn cliënten weten dat het verstandiger is om problemen voor te blijven en kiezen voor een voortdurend coachingstraject, we zien elkaar dan bijvoorbeeld één keer in de maand gedurende jaren.

In therapie werken we aan de achterliggende oorzaak waardoor een probleem ontstaat. We zijn dus niet alleen een symptoom (een klacht) aan het wegnemen, maar stimuleren een dusdanige ontwikkeling in jezelf dat soortgelijke klachten ook niet meer zullen voorkomen. Ik vergelijk therapie vaak met ‘werk onder de grond’. Als de fundering van je bouwwerk niet goed zit, dan kun je met veel inzet en enthousiasme bouwen, maar zal het gebouwde geen stand houden.

Dat hoor ik vaak als mensen dingen vertellen als: “Het lukt me maar niet om....  Iedere keer....” en dan blijkt dat ze onbewust tegen klachten of barrières aanlopen of dat ze zichzelf onbewust tegenwerken.

In coaching ligt het accent sterk op het op- of verbouwen van je leven. Als je bijvoorbeeld je angsten hebt overwonnen en weer je vrijheid terughebt, is het nog wel de vraag hoe je die vrijheid gaat gebruiken in je nieuwe angst-vrije leven. Wat zijn je doelen? Hoe ga je ze bereiken? Welke mogelijkheden heb je in jezelf? En hoe kun je zo goed mogelijk genieten van het proces terwijl je op je doelen afgaat? Hoe kun je met plezier werken en al je talenten benutten en ontwikkelen?

Zo liggen therapie en coaching in elkaars verlengde en komt het vaak voor dat therapie even wat coachingselementen bevat en dat we soms wat therapeutisch werk kunnen doen in een coachingstraject. 

Alleen coaching zonder therapeutische interventies waar nodig, is als bouwen en niet omkijken naar de bouwgrond, en alleen therapeutisch werk zonder coachingselementen is als innerlijk werk met te weinig concrete stappen hoe dingen in de dagelijkse praktijk vorm te geven.

De GGZ en de Procrustus-methode

Procrustus, uit de mythologie, was een herbergier die voorbijkomende reizigers aanbood om bij hem te overnachten. Als ze op bed lagen, kwam Procrustus kijken of z’n gasten goed lagen, of ze in het bed pasten. Meestal was dat niet zo. Procrustus hielp dan een handje... Was de gast te kort, dan rekte hij hem uit tot hij precies in het bed paste en was zijn gast te lang dan hakte hij er gewoon een stukje af. Meestal liep het fout af met de gast...

Veel te vaak krijg ik cliënten in behandeling die al uitvoerig behandeld zijn binnen de GGZ. Dat zijn grote door de overheid gefinancierde organisaties. In deze regio heten ze Riagg, daarna De Grote Rivieren, nu Yulius. Ze veranderen om de zoveel tijd van naam en imago, maar het resultaat blijft hetzelfde.

De cliënt komt binnen en krijgt een intake door een intake medewerker. Deze vragen worden dan ‘meegenomen in de bespreking in het intake-team’. Dat klinkt allemaal hoopvol, omdat het de suggestie wekt dat een team van experts naar jouw persoonlijke problematiek kijkt om zo de beste aanpak te vinden. 

Na een paar weken komt de uitslag. Deze is - dat kan ik nu al vertellen: ‘de beste behandeling is cognitieve gedragstherapie’. Een makkelijk in een protocol te vangen methode. Meestal in een groep, en als je geluk hebt individueel. De ggz is zoiets als een slagerij die alleen maar gehaktballen verkoopt.

Ik heb zelf jaren in grote instellingen voor geestelijke gezondheidszorg gewerkt en moet concluderen dat het bedroevend is zoals het er aan toegaat. De organisaties zijn primair bezig met groeien en fuseren, voor een deel ter bezuiniging en voor een ander deel ter glorie van de top van die organisaties. Men denkt dan ook vaak dat men kwaliteit kan vangen door protocollen op te stellen. Letterlijk uitgeschreven procedures die cliënten moeten doorlopen. En dat gaat heel ver... 

Het gaat hier niet alleen over hoe de informatiestroom het beste kan lopen, of hoe je binnen de grote organisatie rapporteert. Voor de meeste behandeling is er een standaard protocol waarin letterlijk alle te stellen vragen en te behandelen onderwerpen per sessie zijn uitgeschreven. Er is dan een boek voor de ‘therapeut’ en een handboek voor de cliënt.

Zo kun je gemakkelijk iedere werknemer het standaard-protocol laten afwerken. Als je als cliënt aan het eind van het 5 of 8 stappen protocol nog steeds je klacht hebt... dan zijn er altijd pillen of een andere diagnose die je het volgende protocol in duwen. 

Heel vaak hoor ik mensen zeggen: “Ze zeggen dat ik klaar ben met de behandeling...”. “Maar... je hebt nog steeds je klacht..?!”, zeg ik dan. “Ja... maar ik weet nu hoe het komt en wat ik zou moeten denken...”  Het is vaak werkelijk tenenkrommend. Te meer omdat deze grote organisaties zich vaak bedienen van een enorme arrogantie en hun positie voortdurend met politieke spelletjes veiligstellen.

Psychotherapie en andere vormen van psychologische behandeling behoren maatwerk te zijn. Als de cliënt niet centraal staat, maar in een protocol gedrukt wordt, zoals de reiziger in het Procrustusbed, dan gaat er fundamenteel iets mis. Je wordt dan als cliënt ‘gekleineerd’. Waar je juist als persoon zou moeten opbloeien, wordt je een ‘behandel object’, een patiënt met een diagnose, keurig genummerd volgens de DSM-IV. 

Het is mijns inziens ten diepste onmogelijk om binnen dergelijke ‘behandelingen’ op de lange termijn daadwerkelijk te groeien. 

Voor echte groei is persoonlijke aandacht, zorg en maatwerk nodig. Je bent als mens uniek en alleen al daarom kan je behandeling ook niet bestaan uit een af te werken protocol.