Depressie is besmettelijk

Nieuw onderzoek van de University of Notre Dame, gepubliceerd in Clinical Psychological Science, toont aan dat de manier van denken en doen die depressieve mensen depressief maakt besmettelijk is voor anderen.

In het onderzoek kregen 103 studenten een kamergenoot toegewezen. Na één, drie en zes maanden werden de studenten onderzocht op hun cognitieve kwetsbaarheid en depressieve symptomen.

Uit het onderzoek bleek dat studenten die een kamergenoot met een hoge mate van cognitieve kwetsbaarheid hadden, deze cognitieve kwetsbaarheden overnamen.  

De studenten die met meer depressieve studenten samen waren kregen vaker last van depressieve symptomen.

In de dagelijkse praktijk zie ik dat het leren van bepaalde vaardigheden, zowel bewust als onbewust, er toe bijdraagt dat mensen - zelfs met een aanleg voor depressies - minder of geen last hebben van depressieve stemmingen. Ze leren in therapie ‘zelfsturing’ om hun oude depressieve gewoonten te doorbreken. 

De titel van het onderzoek doet me denken aan de titel van een goed boek over depressie, namelijk ‘Depression is Contagious’ van een van ‘s werelds grootste autoriteiten op het gebied van depressie en hypnotherapeut Michael Yapko.

Ik raad het boek regelmatig aan als ik werk met depressieve cliënten. Het is een praktisch zelfhulpboek, evenals zijn andere boek ‘Breaking the Patterns of Depression’. 

Paroxetine (Seroxat) en Geweld

Het Pieter Baan Centrum concludeert na een observatie van zeven weken dat Alassam S., de dader van de tweevoudige moord in Baflo (Groningen) op 13 april 2011, volledig toerekeningsvatbaar was.

Volgens het PBC is er geen sprake van een psychische of psychiatrische stoornis, maar speelt het antidepressivum Paroxetine (Seroxat) een belangrijke rol.

Deskundigen waarschuwen al langer voor Paroxetine. Hoogleraar farmacotherapie Anton Loonen stelde dat Paroxetine vaker dan vergelijkbare medicijnen in verband wordt gebracht met gedragsproblemen. De invloed van Paroxetine wordt in de rechtszaak op 50% ingeschat.

Over de relatie tussen selective serotonin reuptake inhibitors (ssri’s) - de groep antidepressiva waar Paroxetine (Seroxat) toe behoort - en agressie is al sinds jaren onderwerp van discussie en steeds meer deskundigen waarschuwen voor deze groep antidepressiva.

De farmacie ontkent logischerwijs ieder verband en huisartsen schrijven ssri’s met een veel te groot gemak voor. Mensen die gemakkelijk in therapie geholpen zouden kunnen worden, worden al vrij snel gedrogeerd met ssri’s als paroxetine, citalopram, fluoxetine, fluvoxamine en setraline.

Er is zelfs een website geopend met meer dan duizend verhalen van geweldsincidenten die voortkomen uit het gebruik van antidepressiva. 

Hoogleraar Joel Kauffman zette vorig jaar alle voor- en nadelen van ssri’s op een rijtje in het Journal of American Physicians and Surgeons. Hij concludeerde dat zo’n 30% van de patiënten meer voor- dan nadelen heeft van de ssri’s. Dat betekent dat in 70% van de gevallen de nadelen groter zijn dan het voordeel.

Een voor gewelddadig gedrag relevante veel voorkomende bijwerking is akathisie, extreme agitatie en rusteloosheid. Maar ook suïcidaal gedrag en ernstige geboorteafwijkingen komen voor. Verder zijn er tal van veelvoorkomende bijwerkingen zoals slapeloosheid, depressie, erectiestoornissen, concentratie- en geheugenproblemen en hoge bloeddruk. 

De Nederlandse toxicoloog dr. Sloot concludeert dat de schade van Paroxetine (Seroxat) voor de ongeboren vrucht groot is. De werking is sterker dan cocaïne.

De Britse farmaceut GlaxoSmithKline, de maker van Paroxetine, is door een Amerikaanse rechtbank schuldig bevonden aan de gaten in het hart van de doodgeboren Lyam Kilker in 2005. GSK moet een schadevergoeding van 2,5 miljoen dollar betalen. Er wachten nog meer dan zeshonderd rechtszaken tegen GSK.

Kortom, en dat geldt voor alle zaken in de medische wereld waar tal van belangen spelen, gebruik zelf je verstand als je naar de huisarts gaat en laat je niet te snel drogeren.

Onderzoek naar langdurig antidepressiva gebruik

Momenteel wordt aan de universiteit van Groningen een onderzoek gedaan naar langdurig antidepressiva gebruik. Het accent bij het onderzoek ligt vooral bij de vraag: “Afbouwen of doorgaan?”

In 2011 werden er in Nederland 259 miljoen (!) dagdoseringen antidepressiva verstrekt. De jaarlijkse kosten hiervan bedragen 121 miljoen euro. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer de helft van deze pillen wel opgehaald worden bij de apotheek, maar nooit gebruikt. 

Daarbij toont eerder onderzoek aan dat 70% van de mensen die antidepressiva gebruiken, ze niet op de juiste wijze gebruiken. 

Eerder onderzoek heeft uitgewezen dat veruit de meeste mensen na een periode van gebruik hun antidepressiva kunnen afbouwen mits er in de tussentijd in therapie voldoende is gewerkt aan de achterliggende problematiek of de omgang met bepaalde gevoelens.

Het grote probleem van antidepressiva is dat het alleen tijdelijk een symptoom onderdrukt, maar daarvoor betaal je een prijs in de vorm van vervlakking, minder genieten en tal van lichte tot ernstige bijwerkingen, als agressieproblematiek, potentieklachten, maag-darmklachten, hoofdpijn, bloedingen. Omdat we het hier hebben over relatief jonge middelen groeit de lijst met bijwerkingen en gevolgen van langdurig gebruik nog steeds.

Bovendien, ook al is het symptoom tijdelijk onderdrukt, de achterliggende klacht zal zich ook op andere wijze in je leven manifesteren.

In therapie ben ik niet tegen antidepressiva, maar wel terughoudend. Als het nodig is, en uitputting tegengaat, kan het tijdelijk een steuntje in de rug zijn. Maar alleen in combinatie met therapie en tijdelijk.

Jaarlijks 1e psychische aandoening voor 191.400 mensen

Jaarlijks ontwikkelen naar schatting 191.400 mensen voor het eerst een psychische aandoening zoals een angst-, paniek- of stemmingsstoornis of een middelenstoornis. Zo luiden de resultaten van de tweede meting van de ‘Netherlands Mental Health and Incidence Study’ die het Trimbos Instituut een paar dagen geleden publiceerde.

Deze tweede meting vond drie jaar na de eerste meting plaats. Het rapport van deze meting is vorige week aangeboden aan de Tweede Kamer. 

Het aantal respondenten dat voor het eerst in een periode van drie jaar een psychische klacht ontwikkelt, is 8,9 procent. 

Angst- en stemmingsstoornissen komen verreweg het meeste voor. Van de afzonderlijke psychische aandoeningen zijn dat depressie, specifieke fobie en alcoholmisbruik.

Het onderzoek wijst tevens uit dat vrouwen, jongere respondenten, mensen met een lager inkomen en mensen die een verlies te verwerken kregen (dood partner, scheiding, werkloos) een grotere kans hebben op een stemmingsstoornis, zoals een depressie.

Middelenstoornissen komen vaker voor bij mannen, jongeren, lageropgeleiden en tevens na een ernstig verlies.

Interessant in het onderzoek is dat eerdere stoornissen het ontstaan van latere psychische problematiek voorspelt. De vraag luidt of hier bij de behandeling dus sprake is geweest van louter symptoombestrijding? Dat wil zeggen slechts via psychofarmaceutische middelen (zoals antidepressiva, angstremmers en dergelijke) en/of zonder in therapie dieper naar de achterliggende oorzaak van de klacht te kijken, en die aan te pakken. Symptoombestrijding, waar ik al vaker over schreef, komt nogal veel voor binnen de huidige aanpak van de GGZ. 

Zo leiden angststoornissen vaak tot het latere ontstaan van een stemmingsstoornis, wat weer nieuwe angststoornissen in de hand werkt en het risico op middelenstoornissen vergroot etcetera.

De uitkomst van het onderzoek is van belang voor het ontwikkelen van preventieve maatregelen. 

Kinderen gebruiken steeds meer antipsychotica

Vorige week las ik een zorgwekkend bericht dat het gebruik van antipsychotica onder kinderen verder is toegenomen. Waren dat in 2007 nog 13.000 kinderen, in 2012 gebruikten ruim 16.000 kinderen deze zware medicijnen.

Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) noemt het dan ook terecht een zorgwekkende ontwikkeling.

Met antipsychotica worden tal van problemen alleen onderdrukt, met als gevolg dat kostbare ontwikkelingstijd van een kind voorbijgaat, zonder dat er daadwerkelijk in therapie gewerkt wordt aan de oorzaak van het probleem. Het effect is in veel gevallen dat een probleem vooruitgeschoven en groter wordt. 

Deskundigen in de psychofarmacie waarschuwen dan ook dat deze medicatie, die eigenlijk alleen voor volwassenen is bedoeld, ernstige gevolgen kan hebben op de lange termijn. Kinderen kunnen er diabetes van krijgen, ze verstoren de groei en ze zijn schadelijk voor de hersenen.

Het is mijns inziens bizar en zeer zorgwekkend als volwassenen, ouders in de meeste gevallen, problemen bij hun kinderen met dergelijke medicatie willen toedekken. Een emotioneel vervlakt en afgestompt kind is dan weliswaar ‘rustig’, maar tegen welke prijs.

Wat betreft antipsychotica, antidepressiva en de verschillende vormen van angstremmers raad ik altijd mijn cliënten aan: alleen als het echt niet anders gaat, en dan ook tijdelijk - terwijl je in therapie werkt aan de oorzaak van je probleem.

Zelfmedicatie door chocolade...

In de American Journal of Psychiatry stond een artikel dat bewijzen aanvoert voor de theorie dat chocolade een voedingsmiddel is dat een goed gevoel geeft.

De koolhydraten en suikers in chocolade zorgen ervoor dat de hersenen endorfinen kunnen opnemen, die in het brein zorgen voor de werking van een antidepressiva, SSRI (Selective Serotonin Reuptake Inhibitors) genaamd.

Ook zorgen de koolhydraten en suikers in chocola dat peptiden uit de ingewanden worden vrijgemaakt die de stof L-tryptofaan bevatten, die hetzelfde werkt als de SSRI.

Chocolade is daarmee een prima middel om depressieve gevoelens tegen te gaan. Dan moet je natuurlijk weer niet te veel chocolade eten, want dan heb je weer munitie voor je depressieve gevoelens als je na een tijdje naar de weegschaal kijkt...

Antidepressiva en psychotherapie

Regelmatig krijg ik van cliënten de vraag of het gebruik van antidepressiva samengaat met psychotherapie. Rondom die vraag wil ik hier een paar punten belichten.

Ten eerste maakt het een groot verschil waar je aan wilt werken en of je echt wilt verwerken, in de betekenis dat je bepaalde gevoelens wilt aanpakken en innerlijke mechanismen wilt veranderen. Of wil je alleen ‘praten over’.

Vaak verwarren mensen RET - cognitieve gedragstherapie - of algemene inzichtgevende psychologische gesprekken met therapie waarin ze bijvoorbeeld oude ballast kunnen verwerken of hardnekkige onbewuste gewoonten kunnen veranderen. In deze genoemde benaderingen leer je gedachten te ordenen, inzicht te krijgen, structuur op te zetten etcetera, maar veelal ben je niet of zeer weinig met het achterliggende gevoel bezig. Als je in hypno-psychotherapie aan de slag gaat, leer je daarentegen het achterliggende mechanisme van je klacht aan te pakken en je gevoelens daadwerkelijk te veranderen.

Als je dus in psychotherapie (met of zonder hypnose) met gevoelens wilt werken en in je gevoel een aantal zaken in betere banen wilt leiden dan is het eenvoudigweg gezegd nuttig als je ook kúnt voelen. ‘Wat je niet kunt voelen, kun je niet genezen’, is een oud gezegde en dat geldt hier ook. Als je jezelf dus helemaal drogeert met antidepressiva beperkt je jezelf in therapie.

Maar anderzijds hebben we te maken met ‘draagkracht’ en ‘draaglast’. Als de gevoelens die je zonder medicatie ervaart te heftig zijn of leiden tot bepaalde uitputting of ernstige onbalans, dan kun je beter die gevoelens iets dempen. Want als je uitgeput raakt, kun je sowieso weinig meer doen, dan gaat al je energie zitten in je staande houden en heb je geen ruimte en energie meer over voor veranderingsprocessen.

Alleen antidepressiva slikken zonder therapie is ronduit dom. Je drukt hierdoor alleen iets tijdelijk weg en je beperkt jezelf. Het gaat er immers niet alleen om dat je je klacht niet voelt, maar dat je weer lekker in je vel gaat zitten en gaat genieten van je leven. Combineer dus altijd het gebruik van antidepressiva met psychotherapie.

Er zijn zo nog veel meer aspecten die rondom antidepressiva belicht kunnen worden. Ik kom hier later op terug.

Ik voeg hier een filmpje toe waarin ik eveneens iets over psychotherapie en antidepressiva uitleg.