Vrij van angst en paniek

Vrijwel dagelijks werk ik in mijn praktijk met mensen die lijden onder angst- en paniekklachten. Vaak hebben deze klachten in de loop van de jaren een enorme impact gekregen op het leven. Mensen zijn bepaalde dingen gaan vermijden, houden voortdurend rekening met het dreigende risico van een paniekaanval en zijn bang voor de volgende aanval.

In de meeste gevallen hoor ik dan een lange geschiedenis van behandeling en zelfhulp. Maar als ik dan hoor wat er daadwerkelijk in de hulpverlening gebeurd is, dan kan je in veel gevallen eigenlijk nauwelijks spreken van ‘behandeling’.

De eerste tijd gaat vaak verloren met het eindeloos ‘praten over’ je klacht. Dat lucht zeker op, maar daarmee ben je nog niet van je klacht af. En dan komt er vaak een periode van cognitieve gedragstherapie en wordt aan de hand van RET of ABC geleerd om de angst te beheersen en je angstgedachten om te buigen. Soms gebeurt dat individueel, veel vaker nog in een groep.

Dan zit je daar in totaal uren te luisteren naar de gedachtenspinsels en angsten van een ander. Dat alles in de hoop dat je zo leert hoe jij jouw angstgedachten kunt ombuigen…

Er wordt vaak verteld dat je angst voortkomt uit je gedachten en dat als je je gedachten de baas bent, dat je angst dan verdwijnt. 

Dat is maar de halve waarheid en het werkt slechts in een beperkt aantal gevallen. Bij de mensen die ik dagelijks zie, heeft het in ieder geval niet gewerkt. Zij lopen vaak al jaren met angst en paniek rond.

Angst en spanning komt namelijk voort uit een onbewust mechanisme van spanning vasthouden, opkroppen, wegdrukkken en zo druk opbouwen. Door je gedachten wordt die weggedrukte spanning soms getriggerd, maar… ook als je die gedachten niet zou hebben, heb je nog steeds teveel spanning en zoekt die spanning een uitweg.

Bij de behandeling van je angst en paniekklachten is het dus van belang dat je het onbewuste mechanisme, het automatisme achter je klacht, aanpakt. Anders is het vaak dweilen met de kraan open.

In mijn therapie met clienten veranderen we datgene wat je diep van binnen doet. We veranderen als het ware het recept waarmee je voortdurend, onbewust, je angst ‘maakt’. 

Op deze wijze kun je echt je paniek de baas worden, verdwijnen je paniekaanvallen en belangrijker nog: kun je er voor zorgen dat je veel minder angst en spanning bij je hebt, zodat je in het algemeen veel beter gaat functioneren en je vrij blijft van andere spanningsgerelateerde klachten. 

Vaardigheden leren of innerlijke groei?

In mijn praktijk komt het nogal eens voor dat cliënten willen werken aan gevoelens van angst of onzekerheid in sociale situaties. In veel gevallen is men al eerder in therapie of coaching geweest, of heeft men cursussen gedaan of zelfhulpboeken gelezen.

Als ik dan doorvraag hoe dat geholpen heeft, dan blijkt vaak dat er veel is ingezet op het leren van vaardigheden. Bijvoorbeeld zoals je dat leert in een assertiviteitscursus of sociale vaardigheidstraining. 

Je leert dan bijvoorbeeld hoe je contact kunt maken, hoe je je mening kunt geven. Of men heeft in individuele therapie of coaching geleerd om negatieve gedachten om te buigen tot meer positieve gedachten waardoor dit als een steuntje in de rug kan voelen…

Maar… als je bijvoorbeeld alle vaardigheden aanleert die er zijn met betrekking tot assertiviteit, en je blijft je diep van binnen, onbewust, wat onzeker voelen. Dan word je niet ècht assertief, niet ècht sociaal vaardig, maar een beetje bits, hard, zuur, kortom een wat vervelend type. In het contact zit er dan geen echte rust, zekerheid, geen ècht goed gevoel achter je vaardigheden. 

Ik vergelijk dat vaak met een brug bouwen of een touw spannen tussen twee bergen. Je kunt leren dat te doen, en er overheen lopen, maar zolang het alleen vaardigheden zijn voel je diep van binnen dat de angst, onzekerheid, twijfel achterliggend nog aanwezig zijn. Je gaat dus heel krampachtig lopen - je vasthouden aan je geleerde vaardigheden, terwijl je je nog steeds diep van binnen niet goed en rustig voelt - of je gaat bij een tegenslag direct weer onderuit.

Dat is heel frustrerend en je vraagt je dan af: "Waarom lukt het mij nou niet om dat te doen, terwijl ik het toch geleerd heb… en terwijl andere mensen met dezelfde vaardigheden en technieken het wel kunnen?" "Waarom lukt het nou niet om echt te bouwen en vooruit te komen..?"

Vaardigheden hebben vooral nut als je eerst werkt aan je achterliggende persoonlijke ontwikkeling. Aan het dieperliggende onderbewuste proces, aan je innerlijk gevoel van zekerheid, zelfbewustheid, vertrouwen, innerlijke rust etcetera. 

Vaardigheden, cursussen en coaching zijn als 'bouwen'. En je kunt pas bouwen als de grond waarop je bouwt klaar, voorbereid en stabiel is.

Zo'n innerlijke ontwikkeling, waar we in hypnotherapie aan werken, is in deze vergelijking als het dichten van de kloof tussen die twee bergen, waardoor de overtocht geen spannende onderneming wordt op basis van vaardigheden, maar waardoor je stabiel, creatief en zeker van de ene naar de andere kant kunt gaan.

Daarom is het verstandig om eerst in therapie te gaan en te werken aan je onbewuste achterliggende gevoelens, en pas dan in therapie of coaching of met behulp van zelfhulpmateriaal vaardigheden aan te leren. Zodat je niet bouwt op drijfzand, maar je je stabiel verder kunt ontwikkelen.

De GGZ en de Procrustus-methode

Procrustus, uit de mythologie, was een herbergier die voorbijkomende reizigers aanbood om bij hem te overnachten. Als ze op bed lagen, kwam Procrustus kijken of z’n gasten goed lagen, of ze in het bed pasten. Meestal was dat niet zo. Procrustus hielp dan een handje... Was de gast te kort, dan rekte hij hem uit tot hij precies in het bed paste en was zijn gast te lang dan hakte hij er gewoon een stukje af. Meestal liep het fout af met de gast...

Veel te vaak krijg ik cliënten in behandeling die al uitvoerig behandeld zijn binnen de GGZ. Dat zijn grote door de overheid gefinancierde organisaties. In deze regio heten ze Riagg, daarna De Grote Rivieren, nu Yulius. Ze veranderen om de zoveel tijd van naam en imago, maar het resultaat blijft hetzelfde.

De cliënt komt binnen en krijgt een intake door een intake medewerker. Deze vragen worden dan ‘meegenomen in de bespreking in het intake-team’. Dat klinkt allemaal hoopvol, omdat het de suggestie wekt dat een team van experts naar jouw persoonlijke problematiek kijkt om zo de beste aanpak te vinden. 

Na een paar weken komt de uitslag. Deze is - dat kan ik nu al vertellen: ‘de beste behandeling is cognitieve gedragstherapie’. Een makkelijk in een protocol te vangen methode. Meestal in een groep, en als je geluk hebt individueel. De ggz is zoiets als een slagerij die alleen maar gehaktballen verkoopt.

Ik heb zelf jaren in grote instellingen voor geestelijke gezondheidszorg gewerkt en moet concluderen dat het bedroevend is zoals het er aan toegaat. De organisaties zijn primair bezig met groeien en fuseren, voor een deel ter bezuiniging en voor een ander deel ter glorie van de top van die organisaties. Men denkt dan ook vaak dat men kwaliteit kan vangen door protocollen op te stellen. Letterlijk uitgeschreven procedures die cliënten moeten doorlopen. En dat gaat heel ver... 

Het gaat hier niet alleen over hoe de informatiestroom het beste kan lopen, of hoe je binnen de grote organisatie rapporteert. Voor de meeste behandeling is er een standaard protocol waarin letterlijk alle te stellen vragen en te behandelen onderwerpen per sessie zijn uitgeschreven. Er is dan een boek voor de ‘therapeut’ en een handboek voor de cliënt.

Zo kun je gemakkelijk iedere werknemer het standaard-protocol laten afwerken. Als je als cliënt aan het eind van het 5 of 8 stappen protocol nog steeds je klacht hebt... dan zijn er altijd pillen of een andere diagnose die je het volgende protocol in duwen. 

Heel vaak hoor ik mensen zeggen: “Ze zeggen dat ik klaar ben met de behandeling...”. “Maar... je hebt nog steeds je klacht..?!”, zeg ik dan. “Ja... maar ik weet nu hoe het komt en wat ik zou moeten denken...”  Het is vaak werkelijk tenenkrommend. Te meer omdat deze grote organisaties zich vaak bedienen van een enorme arrogantie en hun positie voortdurend met politieke spelletjes veiligstellen.

Psychotherapie en andere vormen van psychologische behandeling behoren maatwerk te zijn. Als de cliënt niet centraal staat, maar in een protocol gedrukt wordt, zoals de reiziger in het Procrustusbed, dan gaat er fundamenteel iets mis. Je wordt dan als cliënt ‘gekleineerd’. Waar je juist als persoon zou moeten opbloeien, wordt je een ‘behandel object’, een patiënt met een diagnose, keurig genummerd volgens de DSM-IV. 

Het is mijns inziens ten diepste onmogelijk om binnen dergelijke ‘behandelingen’ op de lange termijn daadwerkelijk te groeien. 

Voor echte groei is persoonlijke aandacht, zorg en maatwerk nodig. Je bent als mens uniek en alleen al daarom kan je behandeling ook niet bestaan uit een af te werken protocol.

Antidepressiva en psychotherapie

Regelmatig krijg ik van cliënten de vraag of het gebruik van antidepressiva samengaat met psychotherapie. Rondom die vraag wil ik hier een paar punten belichten.

Ten eerste maakt het een groot verschil waar je aan wilt werken en of je echt wilt verwerken, in de betekenis dat je bepaalde gevoelens wilt aanpakken en innerlijke mechanismen wilt veranderen. Of wil je alleen ‘praten over’.

Vaak verwarren mensen RET - cognitieve gedragstherapie - of algemene inzichtgevende psychologische gesprekken met therapie waarin ze bijvoorbeeld oude ballast kunnen verwerken of hardnekkige onbewuste gewoonten kunnen veranderen. In deze genoemde benaderingen leer je gedachten te ordenen, inzicht te krijgen, structuur op te zetten etcetera, maar veelal ben je niet of zeer weinig met het achterliggende gevoel bezig. Als je in hypno-psychotherapie aan de slag gaat, leer je daarentegen het achterliggende mechanisme van je klacht aan te pakken en je gevoelens daadwerkelijk te veranderen.

Als je dus in psychotherapie (met of zonder hypnose) met gevoelens wilt werken en in je gevoel een aantal zaken in betere banen wilt leiden dan is het eenvoudigweg gezegd nuttig als je ook kúnt voelen. ‘Wat je niet kunt voelen, kun je niet genezen’, is een oud gezegde en dat geldt hier ook. Als je jezelf dus helemaal drogeert met antidepressiva beperkt je jezelf in therapie.

Maar anderzijds hebben we te maken met ‘draagkracht’ en ‘draaglast’. Als de gevoelens die je zonder medicatie ervaart te heftig zijn of leiden tot bepaalde uitputting of ernstige onbalans, dan kun je beter die gevoelens iets dempen. Want als je uitgeput raakt, kun je sowieso weinig meer doen, dan gaat al je energie zitten in je staande houden en heb je geen ruimte en energie meer over voor veranderingsprocessen.

Alleen antidepressiva slikken zonder therapie is ronduit dom. Je drukt hierdoor alleen iets tijdelijk weg en je beperkt jezelf. Het gaat er immers niet alleen om dat je je klacht niet voelt, maar dat je weer lekker in je vel gaat zitten en gaat genieten van je leven. Combineer dus altijd het gebruik van antidepressiva met psychotherapie.

Er zijn zo nog veel meer aspecten die rondom antidepressiva belicht kunnen worden. Ik kom hier later op terug.

Ik voeg hier een filmpje toe waarin ik eveneens iets over psychotherapie en antidepressiva uitleg.